Nyatheti Unen-Unen Using lan Ucap Liyane

Antariksawan Jusuf (dipublikasikan pada Kamis, 05 Februari 2026 08:25 WIB)
- Kolom Bahasa Using



Nyatheti Unen-Unen Using lan Ucap Liyane

   Mula basa Using iki lebih enak kadhung diucapaken merga bisa metu kembangane ucap, logate lan sekabehe unsur basa.     
   Naming kanggo nguri-uri hing cukup kadhung mung dadi basa lisan. Akeh ucap hang uwah artine, hang dirungokaken lamat-lamat, hing pati diucapaken maning, suwi-suwi kadhung hing dicathet, ilang temenan.
   Kedadeyane kaya hang ditulis R. Soedira lan R. Binata taun 1920-1930an. Taun semono, satus taun kepungkur, ucap-ucap basa Using wis akeh hang uwah kadhung dienggo saiki. Susunan ucap-ucap basa Using hang dicathet Soedira-Binata iki bisa ditemokaken ring buku Juger-Juger Basa Using (SKB 2025).
  Mangkane minangka anak putune wong Using, kene nduwe kewajiban kanggo milu nguri-uri tinggalane embah buyut makene saya lestari.
  Carane nyathet, bisa kelawan nulis ucap paran-paran hang ana ring masarakat, aju makene saya rumang, digesahaken ambi wong liya. Saiki hang paling parek merga saben wong nyekel hape, nganggo medsos lan grup WA. Gampil yara?
   Umpamane hang wis ngelakoni antarane wong-wong ring grup Gesah Using.
   Hun salin nang kene tepak grupe nggesahaken Unen-Unen. Sastrawan lan penulis gendhing Using hang wis nulis lebih 300 gendhing yaiku ruwahe pak Andang CY setemene wis ngawiti nulis buku Unen-Unen Basa Using (Pemkab Banyuwangi 2003), naming ya ana bain hang durung melebu nong kono.
   Iki tuladhane:
Kendhang ditabuh selisih (Gendhang dipukul sebelah). Artine: Mendengarkan/menilai sesuatu masalah hanya dari satu sisi saja. Iki kanggo wong hang kadhung nerima laporan cuma dirungokaken teka hang lapor, taping sing ditakokaken sulung nyang hang dilaporaken.

Entek bebek, entek meri (Habis bebek dan habis pula anaknya). Artine: Menanggung rugi dalam banyak hal. Jare wong Using: Torog utawa jebrod.

Kanggo nerangaken hal-hal kang sing mohal, akeh ungkapane. Seliyane, hang wis umum Nganteni jumbule watu item utawa Antenana Cina nginang, ana pisan
Antenana pitik nguyuh;
Antenana gagak wulune putih.

Kebentel tapih (Terbelit kain). Wong wadon hang wis laki rabi kebentel pegaweyan ring umah kaya-kaya hing bisa ngelakoni pegaweyan liyane.

Tekek lorek, arep nyekek sing gelem cengkorek. Artine:Tokek lurik, ingin makan tapi malas bekerja. Ini ungkapan untuk pemalas.

Bokong kukusan (Pinggul kukusan). Bentuk kukusan yang lancip menjadikannya tidak bisa duduk tegak dan enak.
Artine: wong hang sing kuwat lungguh

Ucap singkure: Bokong ngoyod (Pantatnya berakar). Artine wong hang lungguh ngerasa enak, hing gelem ngadeg utawa suwi hing ngadeg-ngadeg maning.

Sendenan kayu jati (Bersandar kayu jati).
Artine: orang kaya/banyak hartanya. Wong sugih hang picise akeh, sendhenane kuwat kaya kayu jati.

Nayo golet liyane maning, aju tulisen ya.

Redaktur menerima berbagai tulisan, kirimkan tulisan anda dengan mendaftar sebagai kontributor di sini. Mari ikut membangun basa Using dan Belambangan.