Gendhing Using Rasa Jawa (Bagiyan 1 teka 2)

Antariksawan Jusuf (dipublikasikan pada Selasa, 21 Mei 2024 08:21 WIB)
- Opini



Gendhing Using Rasa Jawa (Bagiyan 1 teka 2)

Ketapaan nemu link Youtube, ana album rekaman antarane kawitan tahun 1980-an (merga sing ana tulisan angka taune). Tabuhan "Kendhang Kempul" jaman semono mula sedheng moncer-moncere, sak uwise ARBAS (Arek Banyuwangi Selatan) GROUP ngetokaken album kaset "Ketemu Maning". Artise jaman semono ruwahe Alif S lan Mbok Sumiati. Orkes hang dipimpin Bung Sutrino iki mula nawakaken konsep anyar, sing padha ambi sak durunge. Kadhung tabuhan tradhisional, kabeh ya tabuhan tradhisional umume. Kadhung tabuhan moderen hang jaman semono kasebut Orkes Melayu, kabeh tabuhan ya sarwa modheren. Naming tepak Kendhang Kempul, tabuhan mau digabungaken lan ndadekaken masarakat duwe hiburan anyar.

Album "Arum Manis" iki pantese kepingin milu ngerasakaken suksese ARBAS GROUP mau, makane aju rekaman nggawe aran ARBEN (Arek Benculuk - pantese) Gaya Baru Pimpinane Moch. Syafe'i. Kaset hang direkam "Pusaka Cassette" iki uga sing nyebut ning endi alamat setudhiyo rekamane. Mula jaman semono, saben Kecamatan gedhe (Kawedanan) ana setudhiyo rekaman. Atase kota Kabupaten, nawi kegolong arang ring Indonesia. Merga jaman semono wis akeh setudhiyo rekaman kaset. Kesenian ring Banyuwangi, uga banget-bangete urip sak uwise 10 tahun sedurunge keneng prahara “Genjer-Genjer” hang dianggep lagune PKI.

Mbalik nang album "Arum Manis", ana 10 gendhing. Sak rai (Side-A) ana 5 gendhing, semono uga Side-B uga 5 gendhing. Kanggo Side-A, dikawiti gendhing "Ining-Ining Es".

INING – INING ES

Ining-ining es abang-abang setrup
Muring sing ngerees, paran hang dijaluk

Manis gula batu pait brutawali
Nangis ambi celathu sapa hang nggarahi

Ref.
Lare-lare cilik ngerti barang apik
Embah mbedhedheg dhadhane mikire putune

Lare-lare cilik ngerti barang apik
Embah mbedhedheg dhadhane mikire putune

Ining-ining es abang-abang setrup
Muring sing ngerees paran hang dijaluk

Syair/Lagu :........
Tahun Cipta/Populer : ......
Intstrumen : Kendang Kempul
Arben Gaya Baru
Produksi Rekaman : Pusaka Cassette

Gendhing iki nyeritakaken lare-lare cilik jaman semono wis akeh hang cerdhas, sampek embahe bingung ngerasaken. Suwara "Ining-Ining Es" iku hang digawe mbukak, ngengetaken nang donyane lare-lare. Ya terima iku thok, paran anane (sedherhana) idene. Paran maning ujar hang dienggo, kari seru paran anane. Kerep ditemoni nang saben dinane, nana kathik aling-aling lan disengidaken kaya adate gendhing-gendhinge Seblang. Iki uga ana hubungane ambi asal muasal hang nganggit gendhing iku, pantese dudu Using asli. Kadhung ndeleng carane ngunekaken ujar Using, jelas hang nembang dudu wong Using.

Penganggit (ya sing disebut arane) emeh kabeh nganggo basanan, taping mung rong baris. Baris kawitan sangsangane (sampiran), baris kapindhone isi teka basanan mau. Naming kadhung diurut teka "Guru Wilangan", akehe ujar angger baris kayane akeh hang sing pas. Malah "Guru Lagu" (padhane unek ring saben pungkasan baris) hang dienggo kesane rada meksa.

Basa Using hang dienggo, kayane Basa Usinge wong Sumberjeruk, Benculuk, Kecamatan Cluring. Akeh campuran ujar-ujar Jawa Kulonan, merga aseline wong Jawa Kulonan hang "dikepung" kampung Using sak kiwa tengene. Damakena tah, hang nembang lanang lan wadon, katon dudu wong Using. Ujar-ujar hang kudune kandel, kerungu tipis diucapaken. Semono uga ujar-ujar hang dienggo, akeh ujar Jawa Kulonan.

NASEHAT

Masiya rika ditinggal aja kari bingung temenan
Iku kabeh yara wis godhane setan
Aja rika pikiri maning
Engko tuwas awake gering nelangsa temenan

Kadhung bisa ya lalekena aja sampek rika mikiri
Turuten bain nasehatisun nyang rika iki
Uwasena rika saiki aja sampek duwe lara ati
Insyaalloh liya dina rika ulih ganti

Aja rika enget-enget cerita bengene
Barang hang wis ilang iku sing ana gunane
Aja rika enget-enget cerita bengene
Barang kang wis ilang iku sing ana gunane

Kadhung bisa ya lalekena aja sampek rika mikiri
Turuten bain nasehatisun nang rika iki
Uwasena rika saiki aja sampek duwe lara ati
Insyaalloh liya dina rika ulih ganti

Syair/Lagu :
Tahun Cipta/Populer :
Intstrumen : Kendang Kempul
Arben Gaya Baru
Produksi Rekaman : Pusaka Cassette

Gendhing hang judhule "Nasehat", iku ya sing jelas kapan mbukake lan kapan dadi pucuke lan mudhun maning (alure ceritane). Karepe penganggit, wis tah manuta nang omonganisun. Aja ngenget-enget barang hang wis uwis. Kadhung ujar Using, gendhing iki bisa diweni judul "Warah-warah", merga isine marahi, utawa nguweni weruh kancane hang tahu duwe luput nang laku urip sak durunge.

Carane nembang marek ref dibaleni maning, aju dibaleni separuh aju ditutup. Tabuhan kendhang lan kempule katon gedigu-gedigu (monoton) bain terus. Sing ana ombake kapan kendho lan kapan cepet, kaya umume gendhing lan tabuhan Banyuwangi hang membat mayun kaya ombake segara.

OJEK SEPIDHAH MONTOR

Ojek sepidhah montor thengak-thenguk ring pinggir dalan
Ngenteni penumpang mata ngantuk mbetah-mbetahaken

Ojek sewengi melek mung golet sak tempuran
Langganan teka dhewek lega rasane pikiran

Tapi kadhang kala tepak penumpang lanang
Ongkose sing keneng ditawa malah digenjot larang
Liya penumpang ayu ongkos ora usah padu
Masiya adoh panggonane bensin tekor ya wis mane-mane

Syair/Lagu :
Tahun Cipta/Populer :
Intstrumen : Kendang Kempul Arben Gaya Baru
Produksi Rekaman : Pusaka Cassette

Jaman semono wis ana ojek, masiya durung ana ojek online kaya saiki. Gendhing iki nyeritakaken lare enom-enoman hang megawe dadi tukang ojek sepidhah Montor. Biyasahe wong Using iku kadhung ngomong "Ejek", yaiku wong hang ngateraken numpak sepidhah utawa kendjaraan sarana golet upah.

Gendhing "Ojek Sepidhah Montor" iku cetha seru ilate hang nembang kari tipis lan dudu wong Using. Semono uga pantese hang nganggit ya dudu wong Using. Buktine ana ujar "Thenguk-Thenguk", biyasahe wong Using iku ngomonge "mangu-mangu". "Ora Usah" (sing kathik), "wis mane-mane" (dimakene).

 

SURAT RIKA

Wis terima surat rika sulung
Ya sun waca ati kaya wong bingung

Isun dhewek kang ya sing bisa turu
Kangen nang rika kepingin ketemu

Adhuh kelendi karep rika iki
Apa rika wis karep ning ati

Apuwa isun kang kari sing percaya
Isun sing keneng pisah ambi rika

Rasane ati sing bisa ninggalena rika
Raina bengi isun katon-katonen ring mata

Isun dhewek ya seru welase
Pisah sedina kaya setahun lawase

Kadhung gedigu seneng rasane ati
Kaya-kaya isun wis dadi siji

Isun dhewek kang sing bisa lali
Enget nang rika raina lan wengi

Syair/Lagu :
Tahun Cipta/Populer :
Intstrumen : Kendang Kempul Arben Gaya Baru
Produksi Rekaman : Pusaka Cassette

Gendhing "Surat Rika", iki rada aneh. Nyeritaken Surat hang marek diwaca teka dhemenane. Lha isine malah kaya wong omong-omongan nyambung welas. Kabeh ujar hang dienggo dibalen-baleni, nana kathik kanggo umpama lan paribasan. Kabeh janji-janji welas lan urip bareng iku kaya wong omong-omongan biyasah.

Ale, kudune kadhung ana wong hang kasmaran lan nyambung welas, biyasahe mara-mara penter basanan. Ndadak dadi wong hang penter ngeronce ukara, kanggo nari kawigatene pasangane. Iki isine malah kaya wong gesah sak kancaan.

 

USING GETUN

Isun tetep sing getun kadhung rika dhemen nang isun
Isun sing muring-muring masiya rika tinggal golet maning

Isun tetep sing gela masiya rika golet liya
Isun sing kebingungan masiya rika gandhengan tangan

isun iki wong lanang dhik merana nyawang bisa nyawang
Rika lare perawan kadhung sing payu paling obralan

Isun tetap sing gela masiya rika golet liya
Isun sing kebingungan masiya rika gandhengan tangan

Syair/Lagu :
Tahun Cipta/Populer :
Intstrumen : Kendang Kempul Arben Gaya Baru
Produksi Rekaman : Pusaka Cassette

Gendhing pungkasan ring Side-A tetep kaya gendhing-gendhing sedurunge, ujar hang dienggo paran anane. Nana ukara hang dironce kanggo nyengidakaken karepe penganggit. Kabeh katon kewela-wela, sing kathik ana aling-alinge kaya adate karya sastra.

Nah, mbalik nang isine album iki, isine magih katon paran anane kadhung sing gelem diaraneli endhep temenan isine. Jaman semono, nawi bain kurang ana hang wigati nang isi. Utawa kanggone wong Banyuwangi kidulan iku wis cukup, merga ana unsur Usinge. Ale kadhung didamakaken lebih jeru lan teliti, akeh ujar hang dudu ujar Using dilebokaken didadekaken ukara Using. Jaman semono, wong kidulan lebih dhemen diceluk “Rek” timbang “Lare” hang katon Usinge. Iki uga pengaruh Jawa lan iyane dhemen tetep diarani wong Jawa, timbang wong Using. (Nyambung ring Bagiyan 2).

Hasan Sentot

Redaktur menerima berbagai tulisan, kirimkan tulisan anda dengan mendaftar sebagai kontributor di sini. Mari ikut membangun basa Using dan Belambangan.


Sumber : Hasan Sentot

Editor: Hani Z. Noor